رنج زنان هرات در افغانستان
شهزاده دروازی
رفتار طالبان در قبال زنان تشیع؛ نماد تجاوز آشکار و سرکوب آزادی و کرامت انسانی
بر اساس گزارشهای منتشرشده در روزهای اخیر، بازداشت شماری از زنان در منطقه جبرئیل هرات و اعتراضهای مردمی در پی آن، بازتاب گستردهای داشته است. منابع مختلف محلی و بینالمللی از بازداشت زنان به اتهام رعایت نکردن دستورالعملهای حجاب و همچنین اعتراض شهروندان در هرات خبر دادهاند. گزارشهایی نیز از برخورد نیروهای طالبان با معترضان و نگرانی نهادهای حقوق بشری منتشر شده است.
برخی تحلیلگران گفتهاند: «رهبران طالبان هدف از بازداشت زنان را نه بدحجابی و بیحجابی، بلکه برای اهداف دیگری در دستور کار قرار دادهاند که عبارتاند از دو رویکرد بسیار ننگین و شرمآور:
۱. دستگیر کردن زنان تشیع برای سوءاستفاده اخلاقی و تحقیر مردم تشیع از طریق این روش غیرانسانی، مضحک و غیراخلاقی. آنان از بدرفتاری و تجاوز بر زنان و دختران مردم فیلم تهیه میکنند و آن فیلمها را بارها برای تهدید خانوادههای دیگر مورد استفاده قرار میدهند.
۲. مردم برای حفظ آبروی خود تلاش میکنند تا با ارائه تضمین مالی، زنان و دختران بازداشتشده و محبوس خویش را در بدل پول آزاد کنند. این پولها به باند مرکزی در قندهار فرستاده میشود و این روند نیز بهصورت دوامدار ادامه خواهد یافت.»
در سالهای اخیر، یکی از تلخترین واقعیتهای جهان، بهویژه در کشور ما، گسترش محدودیتها و فشارهای گسترده بر زنان بوده است. بازداشت زنان در شهر هرات، بهویژه در منطقه جبرئیل، بار دیگر نگرانی عمیق مردم کشور ما و افکار عمومی جهان را برانگیخته است. این رویداد تنها یک حادثه جداگانه نیست، بلکه بخشی از سیاستی گستردهتر است که در آن زنان از ابتداییترین حقوق انسانی خود محروم میشوند.
طالبان از زمان بازگشت به قدرت، محدودیتهای فراوانی بر زندگی زنان اعمال کردهاند؛ از محرومیت دختران از آموزش متوسطه و دانشگاهی گرفته تا محدودیت در اشتغال، سفر، فعالیت اجتماعی و حضور در عرصه عمومی. این سیاستها نهتنها آینده میلیونها زن و دختر افغان را تهدید میکند، بلکه روند توسعه و پیشرفت کل جامعه را نیز با مانع روبهرو ساخته است.
بازداشت زنان به بهانه نوع پوشش، بدون رعایت اصول دادرسی عادلانه و بدون وجود قوانین شفاف و قابل نظارت، مصداق نقض حقوق اساسی شهروندان به شمار میرود. کرامت انسانی، آزادی فردی و حق برخورداری از امنیت شخصی از جمله حقوقی هستند که در اسناد بینالمللی حقوق بشر مورد تأکید قرار گرفتهاند. هیچ حکومتی نباید از قدرت خود برای تحقیر، ارعاب یا سرکوب بخشی از جامعه استفاده کند.
آنچه خشم مردم را بیش از پیش برانگیخته است، احساس تبعیض، بیعدالتی و برخوردهای خشن در برابر زنان است. بسیاری از خانوادهها نگراناند که دختران و زنان آنان صرفاً به دلیل حضور در جامعه یا برداشتهای سلیقهای مأموران، در معرض بازداشت و آزار قرار گیرند. چنین فضایی موجب گسترش ترس، ناامیدی و بیاعتمادی در جامعه میشود.
تاریخ نشان داده است که هیچ جامعهای با سرکوب زنان به پیشرفت نرسیده است. زنان نیمی از پیکر جامعهاند و حذف آنان از آموزش، کار، فرهنگ و زندگی عمومی، در واقع محروم کردن کل کشور از تواناییها و استعدادهای میلیونها انسان است. توسعه، عدالت و ثبات پایدار زمانی تحقق مییابد که حقوق همه شهروندان، بدون تبعیض جنسیتی، قومی یا مذهبی، محترم شمرده شود.
امروز مردم افغانستان بیش از هر زمان دیگری خواهان عدالت، قانونمندی و احترام به کرامت انسانی هستند. صدای اعتراض زنان و مردانی که خواستار آزادی، آموزش، امنیت و برابریاند، صدایی برای آیندهای بهتر است. هیچ قدرتی نمیتواند برای همیشه خواست یک ملت برای زندگی با عزت، آزادی و عدالت را خاموش کند.
افغانستان زمانی میتواند به سوی صلح و ثبات واقعی حرکت کند که زنان آن نه بهعنوان شهروندان درجه دوم، بلکه بهعنوان انسانهایی دارای حقوق برابر، فرصتهای برابر و کرامت برابر شناخته شوند.
هشدار درباره پیامدهای ادامه این سیاستها
ادامه سیاستهای مبتنی بر سرکوب، محدودیت و برخوردهای خشن با زنان، نهتنها به حل مشکلات افغانستان کمک نخواهد کرد، بلکه بحرانهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی کشور را عمیقتر خواهد ساخت. حکومتی که به جای جلب رضایت مردم، بر ترس و اجبار تکیه کند، دیر یا زود با گسترش نارضایتی عمومی و کاهش مشروعیت اجتماعی روبهرو خواهد شد.
تجربه تاریخ در کشورهای مختلف نشان داده است که محروم ساختن زنان از حقوق اساسی، محدود کردن آزادیهای فردی و نادیده گرفتن خواستههای مشروع شهروندان، زمینهساز بیثباتی، مهاجرت گسترده نخبگان، افزایش شکافهای اجتماعی و انزوای بینالمللی خواهد شد. هیچ جامعهای نمیتواند با خاموش کردن صدای زنان، آیندهای روشن برای خود بسازد.
اگر طالبان به بازداشتهای خودسرانه، اعمال محدودیتهای فزاینده و برخوردهای تحقیرآمیز با زنان ادامه دهند، نهتنها با اعتراضهای گستردهتر داخلی مواجه خواهند شد، بلکه فاصله افغانستان با جهان امروز نیز بیشتر خواهد شد. در چنین شرایطی، نسل جوان کشور که تشنه آموزش، آزادی و پیشرفت است، امید خود را به آینده از دست خواهد داد و این امر خسارتی جبرانناپذیر برای افغانستان خواهد بود.
هشدار اصلی آن است که هیچ قدرتی نمیتواند برای همیشه در برابر خواست طبیعی انسانها برای آزادی، عدالت و کرامت انسانی ایستادگی کند. تاریخ بارها ثابت کرده است که سرکوب ممکن است برای مدتی کوتاه سکوت ایجاد کند، اما هرگز نمیتواند رضایت واقعی مردم را به دست آورد. حکومتهایی که به جای گفتوگو و احترام به حقوق شهروندان، راه فشار و اجبار را انتخاب میکنند، در نهایت با پیامدهای سنگین سیاسی و اجتماعی آن روبهرو میشوند.
افغانستان امروز بیش از هر زمان دیگری به عقلانیت، عدالت، مدارا و احترام به حقوق همه شهروندان نیاز دارد. آینده این سرزمین در گرو مشارکت برابر زنان و مردان در ساختن جامعهای آزاد، آباد و مبتنی بر قانون است. هر اقدامی که این مسیر را مسدود کند، نهتنها به زنان، بلکه به آینده تمام ملت افغانستان آسیب خواهد رساند.
شهزاده دروازی | تحلیلگر سیاسی آژانس خبری صدای پامیر
