طالبان در چهار سال گذشته نتوانستهاند مشروعیت بینالمللی گستردهای کسب کنند. تنها روسیه در جولای ۲۰۲۵ بهطور رسمی دولت طالبان را به رسمیت شناخت، در حالی که کشورهایی مانند چین، قطر و امارات متحده عربی روابط نزدیکی با این گروه برقرار کردهاند، اما از به رسمیت شناختن رسمی آن خودداری کردهاند. این انزوای جهانی به دلیل محدودیتهای شدید طالبان بر حقوق بشر، بهویژه سرکوب زنان و دختران، تشدید شده است. گزارش ملل متحد نشان میدهد که طالبان حکومتی تکقومی و بدون مشارکت زنان تشکیل دادهاند، که این امر مشروعیت داخلی آنها را نیز تضعیف کرده است.
اختلافات داخلی میان رهبران طالبان، بهویژه بین هبتالله آخندزاده و سراجالدین حقانی، بر سر سیاستگذاری و تقسیم قدرت، از دیگر چالشهای سیاسی است. هبتالله با تمرکز قدرت در قندهار، تلاش کرده تا نفوذ خود را تقویت کند، اما این اختلافات مانع از ایجاد یکپارچگی در ساختار حکومتی شده است. فقدان اپوزیسیون داخلی قوی به دلیل پراکندگی مخالفان سیاسی و نظامی، به طالبان اجازه داده تا سلطه خود را حفظ کنند، اما این وضعیت شکننده است و میتواند با تشدید اختلافات داخلی یا فشارهای خارجی تغییر کند.
پیامدهای اجتماعی: سرکوب حقوق بشر و بحران انسانی
از سوی دیگر، بحران انسانی در افغانستان تشدید شده است. شاخص جهانی گرسنگی در سال ۲۰۲۵، افغانستان را در رتبه ۱۱۶ از ۱۲۷ کشور قرار داد و گزارش داد که بیش از ۳۰ درصد جمعیت از سوءتغذیه رنج میبرند. قطع کمکهای خارجی، تحریمها و مسدود شدن ذخایر ارزی، اقتصاد کشور را فلج کرده و درآمد سالانه مردم از ۵۰۰ دالر در سال ۲۰۲۰ به ۳۶۰ دلار کاهش یافته است. زلزلههای مرگبار در هرات (اکتوبر ۲۰۲۳) و اخراج میلیونها مهاجر Afghan از پاکستان، این بحران را عمیقتر کرده است.
پیامدهای امنیتی: تهدیدات داعش و جبهههای مخالف
طالبان ادعای برقراری امنیت سراسری دارند، اما گزارشهای ملل متحد از بیش از ۲۴,۸۸۲ رویداد امنیتی در چهار سال گذشته خبر میدهند، که ۳۷۹ مورد آن توسط داعش خراسان انجام شده و منجر به کشته شدن ۱,۳۶۹ غیرنظامی و زخمی شدن ۳,۲۷۳ نفر شده است. داعش خراسان، با حدود ۲,۰۰۰ جنگجو، تهدیدی جدی برای طالبان و امنیت منطقهای محسوب میشود و حتی مقامات ارشد طالبان مانند خلیلالرحمان حقانی را هدف قرار داده است.
جبهههای نظامی مخالف
از جمله جبهه مقاومت به رهبری احمد مسعود (با ۲۵۵ حمله) و جبهه آزادی افغانستان به رهبری یاسین ضیا (با ۱۰۲ حمله)، نیز به فعالیتهای خود علیه طالبان ادامه دادهاند، هرچند به دلیل عدم اتحاد، نتوانستهاند تهدیدی جدی ایجاد کنند. گزارش شورای امنیت ملل متحد هشدار داده که طالبان به گروههای تروریستی مانند القاعده و تحریک طالبان پاکستان (TTP) فضای امن فراهم کردهاند، که میتواند تهدیدات جهانی را افزایش دهد.
تحلیل و چشمانداز
چهارمین سالگرد تسلط طالبان (۲۴ اسد ۱۴۰۴) در حالی برگزار شد که این گروه با نمایشهای نمادین، از جمله استفاده از کودکان کارگر و دانشآموزان در رژههای خیابانی، سعی در تثبیت قدرت خود داشت. اما برای بسیاری از مردم افغانستان ، این روز نه «روز فتح»، بلکه «سیاهترین روز» تاریخ کشور است، روزی که به گفته شهروندان، افغانستان به طالبان «واگذار» شد.طالبان با چالشهای متعددی روبهرو هستند: انزوای بینالمللی، بحران اقتصادی، نقض حقوق بشر و تهدیدات امنیتی. به رسمیت شناخته شدن توسط روسیه ممکن است دریچهای برای تعامل بیشتر با جهان باز کند، اما بدون اصلاحات اساسی در سیاستهای داخلی، بهویژه در زمینه حقوق زنان و دولت فراگیر، بعید است که این گروه مشروعیت جهانی کسب کند. از سوی دیگر، فقدان اپوزیسیون متحد و ادامه اختلافات داخلی طالبان میتواند به بیثباتی بیشتر منجر شود. هشدار افراسیاب ختک درباره احتمال تکرار رویدادهایی مانند ۱۱ سپتامبر در صورت بیتوجهی به افغانستان ، زنگ خطری برای جامعه جهانی است.
چهارمین سالگرد تسلط طالبان نه تنها جشن پیروزی برای این گروه، بلکه یادآور چالشهای عمیق سیاسی، اجتماعی و امنیتی در افغانستان است. در حالی که طالبان ادعای ایجاد امنیت و ثبات دارند، واقعیتهای میدانی، از جمله سرکوب زنان، بحران انسانی و تهدیدات تروریستی، نشاندهنده شکاف عمیق بین ادعاها و عملکرد آنهاست. جامعه جهانی باید با رویکردی متعادل، هم به مسائل حقوق بشر و هم به تهدیدات امنیتی توجه کند تا از وخامت بیشتر اوضاع در افغانستان جلوگیری شود.
