به گزارش آژانس خبری صدای پامیر، در پی بروز اختلاف در تعیین زمان عید سعید فطر، منابع محلی در ولایت هرات از بازداشت شماری از علمای شیعه توسط نیروهای حکومت طالبان خبر دادهاند؛ اقدامی که به گفته ناظران، احساسات میلیونها شیعه افغانستان را جریحهدار کرده و نگرانیها درباره تشدید شکافهای مذهبی در کشور را افزایش داده است.
این رویداد در حالی رخ داده که حکومت طالبان، روز پنجشنبه را بهعنوان نخستین روز عید سعید فطر اعلام کرده بود، در حالی که مراجع تقلید شیعه، روز شنبه را بهعنوان روز عید تعیین کردهاند. این اختلاف، ریشه در تفاوتهای فقهی میان پیروان فقه حنفی و جعفری در موضوع رؤیت هلال و اعلام آغاز ماه شوال دارد.
تعهدنامه طالبان و مخالفت علمای شیعه
بر اساس گزارشهای محلی، بازداشتها پس از آن صورت گرفت که شماری از علمای شیعه از امضای تعهدنامهای خودداری کردند که آنان را ملزم میساخت در اعلام روز عید، با تصمیم رسمی طالبان هماهنگ باشند.
در این تعهدنامه تأکید شده بود که علمای شیعه باید همزمان با اعلام رسمی حکومت طالبان، عید را اعلام کنند. با این حال، علمای شیعه با استناد به مبانی فقهی خود تصریح کردهاند که تعیین آغاز و پایان ماه رمضان و روز عید، تنها بر اساس رؤیت شرعی هلال ماه و مطابق با نظر مراجع تقلید صورت میگیرد و امضای چنین تعهدی برای آنان امکانپذیر نیست.
چهرههای شناختهشده در میان بازداشتشدگان
منابع محلی تأیید کردهاند که در میان بازداشتشدگان، شماری از چهرههای برجسته و شناختهشده دینی حضور دارند. از جمله این افراد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
خداداد احسانی، نماینده آیتالله محقق کابلی و خطیب نماز جمعه مسجد المهدی در شهرک جبرئیل
حاجی احسانی، رئیس شورای نظارت بر مدارس جنوبغرب و مسئول مدرسه علمیه صادقیه
حجتالاسلام والمسلمین محمد آقا روحانی، از مسئولان مدرسه صادقیه
حجتالاسلام احسانی، امام جمعه مسجد جامع خاتمالانبیا
حجتالاسلام اکبری، از علمای شیعه و مسئول دارالقرآن آل یاسین
آغاز فشارها پس از نشست ۱۷ مارچ در هرات
طبق اطلاعات دریافتی، این تحولات پس از برگزاری نشستی در تاریخ ۱۷ مارچ ۲۰۲۶ در ریاست حج و اوقاف طالبان در هرات آغاز شد. در این نشست، از علمای شیعه خواسته شد تا در موضوع اعلام عید با طالبان هماهنگ باشند.
با این حال، علمای شیعه با تأکید بر استقلال فقهی خود اعلام کردند که در موضوعات عبادی و مناسک دینی، از جمله تعیین روز عید فطر، تنها بر اساس فتوای مراجع تقلید و معیارهای شرعی عمل میکنند.
به گفته منابع، پس از پایان این نشست، ابتدا یکی از علما بازداشت شد و در روزهای بعد، سایر علما نیز توسط نیروهای امنیتی طالبان بازداشت شدند. تاکنون آمار دقیقی از شمار بازداشتشدگان منتشر نشده است.
گسترش بازداشتها به بلخ و فشار بر مساجد در کابل
گزارشها نشان میدهد که این روند تنها به هرات محدود نبوده و در ولایت بلخ نیز شماری از علمای شیعه بهدلیل اختلاف نظر در تعیین روز عید و نحوه برگزاری نماز آن بازداشت شدهاند.
همچنین منابع گزارش دادهاند که در کابل، مأموران امر به معروف طالبان به برخی مساجد مراجعه کرده و به علما هشدار دادهاند که در روز شنبه از برگزاری نماز عید خودداری کنند.
این تحولات نشان میدهد که اختلاف فقهی بر سر تعیین روز عید، به موضوعی امنیتی و سیاسی تبدیل شده و دامنه آن از غرب تا شمال و مرکز افغانستان گسترش یافته است.
توافق پیشین در قندهار؛ وعدهای که اجرا نشد
این رویدادها در حالی رخ میدهد که پیشتر، در دیداری میان علمای شیعه و مسئولان طالبان در قندهار، توافقی برای احترام به تفاوتهای مذهبی میان فقه حنفی و جعفری حاصل شده بود.
بر اساس این توافق، پیروان هر مذهب میتوانستند مطابق فتوای خود، روز عید را تعیین کرده و مناسک دینی را برگزار کنند. اما گزارشهای اخیر حاکی از آن است که این تفاهم در عمل اجرایی نشده و فشارهای تازه بر علمای شیعه، این توافق را با تردید جدی مواجه کرده است.
نگرانی از پیامدهای اجتماعی و مذهبی در افغانستان
تحلیلگران معتقدند ادامه چنین برخوردهایی میتواند پیامدهای جدی برای همزیستی مذهبی در افغانستان داشته باشد. جامعه افغانستان با تنوع مذهبی و قومی گسترده، بیش از هر زمان دیگری نیازمند مدیریت مسئولانه اختلافات فقهی و پرهیز از برخوردهای سلیقهای در مسائل دینی است.
با توجه به حساسیتهای مذهبی و اجتماعی، انتظار میرود مسئولان حکومت طالبان از هرگونه اقدام یا سیاستی که به تضعیف وحدت میان شیعه و سنی منجر میشود، جلوگیری کنند. حفظ همزیستی مسالمتآمیز میان مذاهب، از ارکان اساسی ثبات و امنیت اجتماعی در افغانستان به شمار میرود و هرگونه فشار بر علمای دینی میتواند پیامدهای جدی و جبرانناپذیری در پی داشته باشد.
در همین راستا، ناظران خواستار آن هستند که مقامات طالبان ضمن پایبندی عملی به توافقات پیشین، از اقدامات خودسرانه جلوگیری کرده و زمینه احترام متقابل به باورهای مذهبی را فراهم سازند تا از تعمیق شکافهای مذهبی و آسیب به انسجام اجتماعی در افغانستان جلوگیری شود.
