پشت پرده نشست دانشگاه کابل: تلاش قندهار برای تحکیم اقتدار و مهار اختلافات درونی طالبان
سردبیر آژانس خبری صدای پامیر
نشست چها رروزه بررسی فرامین هبتالله آخندزاده در دانشگاه کابل، در شرایطی برگزار شده است که گزارش ها از افزایش اختلاف نظر میان شماری از مقامهای ارشد طالبان درباره شیوه رهبری و تمرکز قدرت در قندهار حکایت دارند. تعطیلی دانشگاه، تخلیه خوابگاههای دانشجویی و اختصاص امکانات این مرکز علمی به گردهمایی مقامها و روحانیون طالبان، از همان ابتدا ماهیت سیاسی این برنامه را برجسته کرد.
برگزارکنندگان عنوان کنفرانس علمی ـ تحقیقی درباره تأثیرات فرامین رهبری را برای آن انتخاب کردهاند. اما ترکیب سخنرانان، محور سخنان و فضای برگزاری نشان میدهد که مسئله اصلی، تثبیت جایگاه رهبری هبتالله و تأکید بر اجرای فرمانهای اوست.
این نشست به ابتکار دانشگاه وردک و زیر نظر وزارت تحصیلات عالی طالبان برگزار شده است. در گزارشهای مختلف، از دعوت حدود چهار هزار ملا از ولایتهای افغانستان سخن گفته شده و گزارش رسمی مراسم نیز حضور بیش از هزار پژوهشگر، استاد دانشگاه و مقام طالبان را ثبت کرده است.
عبدالحکیم حقانی، رئیس دادگاه عالی طالبان، در سخنان خود ایجاد نظام کنونی را نتیجه فداکاریها و حمایت الهی دانست و بر ضرورت اطاعت و حفظ وحدت تأکید کرد. او همچنین هشدار داد که اختلافات داخلی میتواند به تضعیف نظام منجر شود. عبدالسلام حنفی، معاون اداری رئیسالوزرا، نیز با تأکید بر وحدت و اجرای احکام شرعی، تلاش کرد حاکمیت طالبان را نتیجه یک روند تاریخی و دینی معرفی کند.
با این حال، سخنان سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، از نظر سیاسی اهمیت بیشتری داشت. او گفت در نظام اسلامی، اصل بر حفظ نظام است و نباید مشکلات حکومت به دیدگاه یک فرد وابسته شود. حقانی همچنین تأکید کرد که نیازی به ستایش و بزرگنمایی هبتالله نیست و جلب حمایت مردم برای بقای نظام اهمیت دارد. او به صراحت گفت که شماری از مردم با سیاستهای رهبر طالبان موافق نیستند.
این اظهارات را می توان نشانهای از تفاوت نگاه او با رویکردی دانست که اطاعت و حمایت بی چون و چرا از رهبر را معیار وفاداری سیاسی قرار می دهد. البته این سخنان به تنهایی اثبات کننده تقابل سازمان یافته حقانی با هبت الله نیست. اما نشان می دهد مسئله تمرکز قدرت و نحوه اداره حکومت در درون طالبان نیز محل بحث است.
در سوی دیگر، عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، قرآن را قانون اساسی این گروه خواند و قوانین وضعی را مغایر شریعت دانست. او نگارش مقالههای علمی درباره فرمانهای رهبر را خدمتی برای نسلهای آینده توصیف کرد. این موضع، پرسش مهمی را پیش میکشد: اگر فرمانهای رهبر مبنای اداره کشور هستند، جایگاه نقد، بررسی مستقل و پاسخگویی در برابر پیامدهای این تصمیمها کجاست؟ نام گذاری یک گردهمایی بهعنوان کنفرانس علمی، به تنهایی آن را به یک فرایند پژوهشی مستقل تبدیل نمیکند. معیار علمی بودن، امکان نقد آزادانه، بررسی شواهد و انتشار دیدگاه های متفاوت است.
نکته قابل توجه دیگر، جلوگیری طالبان از عکاسی و تصویربرداری در این نشست است. در حالی که مقامهای این گروه از دستاوردهای نظام و ضرورت حمایت عمومی سخن میگفتند، امکان ثبت مستقل فضای گردهمایی برای رسانهها فراهم نشد. این محدودیت، پرسشهایی درباره میزان شفافیت و دسترسی رسانهها به چنین برنامهای ایجاد میکند.
در نهایت، نشست دانشگاه کابل را باید در چارچوب تلاش طالبان برای تحکیم ساختار قدرت و مدیریت اختلافات درونی بررسی کرد. قندهار می خواهد فرمانهای رهبر به معیار اصلی اداره حکومت تبدیل شود؛ در مقابل، سخنان حقانی بر اهمیت رضایت مردم و پرهیز از وابستگی نظام به اراده یک فرد تأکید داشت.
در این میان، دانشگاه کابل با تعطیلی کلاس ها و تخلیه خوابگاهها هزینه برگزاری این نمایش سیاسی را پرداخت. دانشجویانی که باید در محیط علمی به تحصیل و پژوهش میپرداختند، ناچار شدند جای خود را به نشست بررسی و تأیید فرمان های حاکمیت واگذار کنند. این اتفاق، تصویری روشن از جایگاه آموزش و دانشگاه در اولویتهای حکومت طالبان ارائه می دهد.
نویسنده : سردبیر آژانس خبری صدای پامیر













