خداوند با رحمت بالغه ی خود موجودات متعدی را با رنگ ها و استعداد های گوناگون آفریده است که انسان برترین و با استعداد ترین موجود و مخلوق آفریدگار هستی است. جایگاه و مقام انسانیت اختصاص به انسان دارد نه به مرد یازن. زن از نظر اسلام همان مقام شامخ انسانی را دارد که مرد آن را دارد. اگر انسان در قرآن جانشین خدادر زمین است و مورد کرامت الهی قرار گرفته و بر بسیاری از مخلوقات برتری یافته است و به آدم علم به اسمای الهی آموخته شد و همچنان مسجود فرشتگان قرار گرفت، همه این ها به جهت این است که انسان است، نه این که مرد است. چون انسان است و از شرافت و کرامت ذاتی برخودار می باشد چنین شایستگی را دارد که خداوند بعد از آفرینش او بگوید خداوند احسن الله الخالقین است. یعنی به خودش تبریک گفت. بنابراین انسانیت انسان به مرد بودن یا زن بودن او نیست؛ مردن بودن و زن بودن، به عبارت دیگر مردانگی و زنانگی انسان مربوط به جسم او و جنبه مادی او دارد، بزرگی و برتری انسان به روح اوست که روح نه مذکراست و نه مونث. از این روی زن در اسلام همان جایگاهی را دارد که مرددارد، بدون کدام عیب و نقصی. اگر تفاوت های هم مشاهده می شود جنبهی ثانوی دارد که در جای خودش بحث شده است.
به فرموده بزرگان و اسلام شناسان و کسانی که پیرامون زن و جایگاه آن در اسلام پژوهش نموده اند: هرگونه تعريف و تمجيدى كه در قرآن و احاديث درباره انسان به عمل آمده، زن و مرد در اينباره يكسانند. در قرآن، آيهاى نيست كه زن را به عنوان زن بودن نكوهش كند. بنابراين، زن و مرد از ديدگاه اسلام و قرآن دو انسانند، در ارزشها تفاوتى ندارند و مسئوليتهاى مشتركى را در اداره جامعه بر عهده دارند (امینی، ۱۳۹۰، ص۱۲)، كه به برخى اشاره مىشود:
اول: زن و مرد به طور تساوى منشأ پيدايش و تولد و تكثير و بقاى نسل انسانند. قرآن كريم مىفرمايد: «يا أَيُّها النّاسُ إِنّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثى وَجَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ» حجرات( ۴/ ۱۳) «اى مردم! ما شما را از مرد و زن آفريديم و شما را گروه گروه و قبيله قبيله قرار داديم تا شناخته شويد، ارزشمندترين شما نزد خدا پرهيزگارترين افراد هستند. خدا دانا و آگاه است. با دقت در آیه، خداوند تعبیر به «يا أَيُّها النّاسُ» نموده است که هم شامل مردن است و در بردارنده زن. هرچند در ادامه بیان نموده است که ما انسان را از مردن وزن آفریدیم، و معیار برتری را در اینجا تقوای الهی می داند نه مرد بودن و یا زن بودن. براین پایه زن ومرد به صورت مساوی منشاپیدایش و تولید و تکثیر نسل بشر هستند.
دوم: قرآن، تنها وسيله سعادت انسان را ايمان به خدا، تزكيه و تهذيب نفس از بدىها، رعايت تقوا و انجام دادن عمل صالح مىداند و در اين جهت، ميان زن و مرد فرقى نگذاشته است، بلكه هر دو را لايق ترقى و تكامل معنوى و قرب الىاللَّه دانسته است. همان طور که خداوند متعال مىفرمايد: «مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُونَ»( نحل/ ۹۷)، «هر كس عمل صالحى را انجام دهد- مرد باشد يا زن- در حالىكه به خدا ايمان دارد، پس به او زندگى خوش و پاكيزهاى مىدهيم و پاداشى بهتر از كردارشان عطا خواهيم كرد». دراین آیه نیز هیچ گونه تبعیض و فارقی بین مرد و زن دیده نمی شود. آیه از مَن یعنی انسان سخن می گوید نه از مرد و یازن، هرانسانی که ایمان به خداداشته و عمل صالح انجام دهد از حیاط طیبه و زندگی شیرین برخوردار است و خداوند اجر و پا اش او را به صورت احست و بایسته خواهد داد.
سوم: اسلام، زن و مرد را دو ركن اجتماع مىداند كه در پيدايش، تشكيل، اداره و بهرهگيرى از جامعه نقشى مشترك دارند. زن و مرد در جامعه زندگى مىكنند و از نتايج خوب اجتماع صالح و آثار بد جامعه فاسد، به طور مساوى بهرهمنداند. بنابراين، مسئوليت اداره صحيح و اصلاح جامعه نيز بر عهده زن و مرد خواهد بود. خداوند متعال در قرآن مىفرمايد: «وَالمُؤْمِنُونَ وَالمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ المُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ» (توبه/ ۷۱)، «مردان و زنان مؤمن اولياى يكديگرند، امر به معروف و نهى از منكر مىكنند. نماز را برپا مىدارند و زكات مىدهند. از خدا و رسول خدا اطاعت مىنمايند. اينان مورد رحمت خدا واقع مىشوند و خدا پيروز و حكيم است». مسولیت مشترک در قبال جامعه متوجه هردو طیفِ از زن و مرد در این آیه شده است. یعنی هم مردم و هم زن در برابر ناهنجاری های اجتماعی مسول هستند و نباید بی تفاوت باشند.
در نتیجه، در اسلام زن و مرد از در اصل خقلت و آفرینش و انسان بودن هیچ تفاوتی ندارند و هردو از شرافت و کرامت انسانی برخوردارند. اگر تفاوت های هم دیده می شود جنبه ثانوی و بعضی مسولیت های اجتماعی دارند که هیچ گونه فضیلت و برتریی را ثابت نمی کند. از این روی است که اسلام همان نگاهی را به زن دارد که به مرد دارد. هردو را انسان می داند و مسول و دارای کرامت انسانی و برخوردار از روح الهی. در قرآن کریم نیز هیچ آیه ای وجو ندارد که مرد را برزن برتری داده باشد و زن را به عنوان زن بودن نیکوهش نموده باشد یا بر عکس زن را برمرد. بلکه هردو انسان و مکمل هم دیگر و دارای حق و حقوق انسانی و بنده خدا.
نویسنده: سجادی
