آژانس خبری صدای پامیر: ۲۸ سپتمبر برابر با ۶ میزان، روز جهانی دسترسی همگانی به اطلاعات است؛ مناسبتی که بر اهمیت حق مردم برای دسترسی به اطلاعات دقیق، معتبر و بهموقع تأکید دارد. دسترسی به اطلاعات، یکی از پایههای آگاهی عمومی و رابطه میان شهروندان و نهادهای مسئول است و جامعهای که مردم آن به اطلاعات قابل اعتماد دسترسی داشته باشند، بهتر میتواند درباره مسائل مربوط به زندگی و آینده خود تصمیم بگیرد.
در افغانستان، مسئله دسترسی به اطلاعات همواره با وضعیت سیاسی، اجتماعی و رسانهای کشور پیوند داشته است. خبرنگاران برای تهیه گزارش درباره رویدادهای سیاسی، اقتصادی، امنیتی و اجتماعی به اطلاعات رسمی و قابل اعتماد نیاز دارند؛ اما این نیاز تنها به رسانهها محدود نمیشود. شهروندان نیز حق دارند درباره تصمیمها، سیاستها و رویدادهایی که بر زندگی آنان اثر میگذارد، اطلاعات روشن و دقیق دریافت کنند.
نبود اطلاعات کافی و بهموقع میتواند زمینه را برای گسترش شایعات و اطلاعات نادرست فراهم کند. زمانی که یک نهاد مسئول درباره یک رویداد یا تصمیم مهم توضیح روشنی ارائه نکند، روایتهای مختلف در شبکههای اجتماعی و میان مردم شکل میگیرد و تشخیص واقعیت از ادعا دشوار میشود. اطلاعرسانی شفاف و منظم میتواند از میزان ابهام بکاهد و به تقویت اعتماد عمومی کمک کند.
این مسئله در افغانستان، با توجه به تحولات سیاسی و اجتماعی سالهای اخیر، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. موضوعاتی مانند وضعیت اقتصادی، آموزش، صحت، مهاجرت، خدمات عمومی و تصمیمهای اداری، مستقیماً با زندگی میلیونها شهروند ارتباط دارد. مردم برای تصمیمگیری درباره آموزش فرزندان، کار، مهاجرت، دسترسی به خدمات و بسیاری از مسائل روزمره، به اطلاعات دقیق و قابل اعتماد نیاز دارند. از این رو، دسترسی به اطلاعات را نمیتوان تنها یک نیاز حرفهای برای خبرنگاران دانست؛ این حق با زندگی روزمره شهروندان ارتباط مستقیم دارد.
در عین حال، حق دسترسی به اطلاعات به معنای انتشار بدون محدودیت هر نوع اطلاعات نیست. حفظ حریم خصوصی، اطلاعات شخصی و موارد حساس امنیتی نیز اهمیت دارد. مسئله اساسی، ایجاد چارچوبی روشن است که در آن حق مردم برای دانستن به رسمیت شناخته شود و در عین حال، حدود قانونی و مسئولیتهای مربوط به حفاظت از اطلاعات نیز مشخص باشد.
رسانهها نیز در این زمینه مسئولیت مهمی دارند. دسترسی به اطلاعات زمانی به آگاهی عمومی کمک میکند که اطلاعات دریافتشده با دقت بررسی و بر اساس اصول حرفهای منتشر شود. خبرنگار نباید یک ادعا را به جای واقعیت ارائه کند و در مواردی که اطلاعات هنوز تأیید نشده است، باید منبع و میزان اطمینان از آن را برای مخاطب روشن سازد. راستیآزمایی و تفکیک میان خبر، ادعا و تحلیل، بخشی از مسئولیت حرفهای رسانهها است.
روز جهانی دسترسی همگانی به اطلاعات، فرصتی برای بازنگری در وضعیت دسترسی مردم افغانستان به اطلاعات است؛ بهویژه در جامعهای که تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آن مستقیماً بر زندگی شهروندان تأثیر میگذارد. دسترسی به اطلاعات دقیق و قابل اعتماد میتواند آگاهی عمومی را افزایش دهد، زمینه انتشار شایعات را کاهش دهد و به پاسخگویی بیشتر نهادهای مسئول کمک کند. در نهایت، حق دانستن زمانی معنا پیدا میکند که اطلاعات درست، بهموقع و قابل دسترس باشد؛ اصلی که هم برای رسانهها و هم برای شهروندان اهمیت اساسی دارد.
آژانس خبری صدای پامیر
